Akciğer içi hava yollarında daralmaya neden olan astım, tüm yaş gruplarında görülen en yaygın kronik hastalıklar arasında yer alıyor. Hava yolu duvarlarında mikrobik olmayan iltihap sonucu gelişen şişlik, nefes almayı zorlaştırırken, hastalık zaman zaman alevlenmelerle seyrederek yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebiliyor. Dünya genelinde görülme sıklığının ülkelere göre yüzde 1 ile 18 arasında değiştiği belirtilirken, gelişmiş ülkelerde daha yaygın görüldüğü ifade ediliyor. Türkiye’de ise erişkinlerde astım görülme sıklığının yüzde 6 ile 11 arasında olduğu belirtiliyor. Memorial Ankara Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. A. Füsun Ülger, “5 Mayıs Dünya Astım Günü” dolayısıyla yaptığı değerlendirmede, hastalığın doğru tanı, düzenli izlem ve uygun tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabildiğini belirtti.
Dört belirti öne çıkıyor
Astımın en yaygın belirtileri arasında tekrarlayan nefes darlığı, nefes alıp verirken hırıltı ya da ıslık sesi, göğüste baskı hissi ve inatçı öksürük yer alıyor. Uzmanlara göre özellikle egzersiz sonrasında, soğuk havaya maruziyetle ya da belirli tetikleyicilerle ortaya çıkan bu yakınmalar ihmal edilmemeli. Tekrarlayan ve belirli koşullarda artan solunum şikayetlerinin astım açısından değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Tetikleyiciler artabiliyor
Astım ataklarının gelişiminde hem kişisel hem de çevresel etkenlerin rol oynadığı belirtiliyor. Genetik yatkınlık, cinsiyet ve obezite bireysel risk faktörleri arasında yer alırken; polenler, ev tozu akarları, sigara dumanı, hava kirliliği, tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları, bazı ilaçlar ve beslenme tarzı çevresel riskler arasında gösteriliyor. Mevsim geçişleri, iklim değişikliği ve hava kirliliğinin de belirtileri artırabildiği, özellikle polen dönemlerinde ve hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde hastaların daha dikkatli olması gerektiği ifade ediliyor.
Tanıda dikkat edilenler
Astım konusunda diğer hastalıkların gözden geçirilmesi, tetikleyici çevresel faktörlerden uzak durulması, ilaçların önerilen dozlarda kullanılıp kullanılmadığı ve inhaler ilaçların doğru teknikle alınıp alınmadığı önemli başlıklar arasında yer alıyor. Atopi incelemesinin de dikkat çekilen konulardan biri olduğu belirtiliyor. Çocuklarda astımın yüzde 80’inin, erişkinlerde ise yaklaşık yüzde 50’sinin alerjik özellik taşımasının, astım tanısı araştırılırken atopik incelemenin önemini ortaya koyduğu ifade ediliyor. Uzman doktor kontrolü ve basamak tedavisine uyumun da tedavinin önemli parçaları arasında bulunduğu vurgulanıyor.
Amaç sadece atak değil
Güncel tedavide temel hedefin yalnızca atakları durdurmak değil, hava yolu iltihabını baskılamak, belirtileri azaltmak ve yeni atak gelişimini önlemek olduğu belirtiliyor. Bu doğrultuda kontrol edici ilaçlar ve rahatlatıcı ilaçlar birlikte değerlendiriliyor. İnhale kortikosteroidler, kombine inhaler tedaviler ve lökotrien reseptör antagonistlerinin sık kullanılan kontrol edici tedaviler arasında yer aldığı aktarılıyor. Hızlı etkili nefes açıcı ilaçların ise ani belirtilerde rahatlama sağlayabildiği, ancak yalnızca bu ilaçlara dayalı yaklaşımın doğru olmadığı ve sık ihtiyaç duyulmasının astımın iyi yönetilmediğinin işareti olabileceği ifade ediliyor.
Yaşam tarzı da etkili
Astım yönetiminde yalnızca ilaçların değil, günlük yaşam alışkanlıklarının da belirleyici olduğu vurgulanıyor. Ev içindeki alerjen yükünün azaltılması, düzenli temizlik yapılması, toz birikiminin önlenmesi, tahriş edici kimyasallardan uzak durulması ve sigara dumanından korunma öneriliyor. Temizlikte yoğun kimyasal içeren ürünler yerine daha az tahriş edici, kokusuz ve hipoalerjenik ürünlerin tercih edilmesinin de hassas hava yolları açısından önemli olduğu belirtiliyor.
Egzersiz destek sağlar
Uygun egzersiz ve sağlıklı beslenmenin astım kontrolünü olumlu yönde desteklediği ifade ediliyor. Düzenli fiziksel aktivitenin akciğer kapasitesini artırdığı, bağışıklığı desteklediği ve kilo kontrolüne yardımcı olduğu belirtiliyor. Yüzme, yoga, bisiklet ve kontrollü takım sporlarının astımlı bireyler için uygun seçenekler arasında yer alabileceği, ancak egzersiz planının hekim önerileri doğrultusunda yapılması gerektiği vurgulanıyor. Uzmanlara göre astım ihmal edilmemeli; erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile kontrol altına alınabileceği unutulmamalı.
