Yeşilay Türkiye Alkol Araştırma Raporu’nu Yayımladı: İlk Alkol Deneyimi 18 Yaşından Önce Yaşanıyor

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, bağımlılıklarla mücadele alanında yürüttüğü bilimsel çalışmalara bir yenisini daha ekledi. Bağımlılıkların Ekonomiye Maliyeti Raporu, Türkiye Kumar Raporu ve Türkiye Tütün Raporu'nun ardından hazırlanan Türkiye Alkol Araştırma Raporu'nu 24 Haziran’da düzenlediği programda kamuoyuyla paylaştı. Rapor, alkol kullanımının bireysel, toplumsal ve ekonomik etkilerini ortaya koyarken, gençlerin korunmasına yönelik politika önerilerine de dikkat çekiyor.

TÜRKİYE’DE HER 5 KİŞİDEN 1’İ EN AZ BİR KEZ ALKOL KULLANDI
Araştırmaya göre Türkiye'de 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 20,8'i hayatında en az bir kez alkol kullandığını belirtirken, yüzde 79,2'si hiç alkol kullanmadığını ifade etti. Son 12 ay içerisinde alkol kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 11,4, son 30 gün içerisinde kullandığını belirtenlerin oranı ise yüzde 7,1 olarak tespit edildi.

Dünya genelinde yaklaşık 400 milyon kişinin alkol kullanım bozukluğu bulunduğu belirtilirken, Türkiye'de alkol kullanım bozukluğu yaygınlığı yüzde 4,8 olarak ölçüldü.

ALKOLE BAŞLAMA YAŞI ORTALAMA 19,4
Rapora göre alkol kullanmaya başlama yaşı ortalama 19,4 olarak belirlendi. Alkol kullandığını belirten katılımcıların yarısının ilk alkol deneyimini 18 yaşında veya daha önce yaşadığı görüldü. Erkeklerin alkol kullanmaya başlama yaşının kadınlara göre daha düşük olduğu tespit edildi.

Araştırmada alkol kullanımına başlamada arkadaş çevresinin etkisi yüzde 48,8 ile ilk sırada yer alırken, bunu yüzde 45,4 ile eğlence amacı ve yüzde 43,6 ile merak duygusu izledi.

İŞTE RAPORUN TAMAMI:

 

Rapor; Türkiye’deki alkolün kullanım yaygınlığını; sağlık, sosyal ve ekonomik etkileri ile endüstriyel pazarlama stratejilerini bütüncül bir perspektifle analiz ediyor.

I. KAVRAMSAL ÇERÇEVE

Önce kavramlar…

Alkol Kullanım Bozukluğu (AKB): Kullanımın kontrolünün kaybedilmesi, bırakmada güçlük ve olumsuz sonuçlara rağmen alkol kullanımını sürdürme ile karakterize klinik tablo.

Kişi Başına Alkol Tüketimi (APC): 15 yaş ve üzeri nüfus için hesaplanan, yıllık kişi başı saf alkol miktarını (litre) ifade eden gösterge.

Bir Oturuşta Çok Miktarda Alkol Tüketimi: Son 30 gün içinde en az bir kez 60 gram (yaklaşık 6 standart içki) veya daha fazla saf alkol tüketilmesi.

Örtülü Reklam: Marka kimliğini veya ana marka adını açıkça belirtmeden pazarlama iletişiminde kullanma stratejisi.

Fetal Alkol Spektrum Bozukluğu (FASB): Gebelik döneminde alkol maruziyeti sonucu bebekte görülen fiziksel, bilişsel ve davranışsal bozukluklar.

II. ARAŞTIRMACI KURUM

Türkiye Yeşilay Cemiyeti; tütün, alkol, madde, kumar ve teknoloji bağımlılığıyla mücadele eden, 100 yılı aşkın birikimiyle önleme ve müdahale çalışmaları yürüten, kamu yararına çalışan bir sivil toplum kuruluşu.

III. METODOLOJİ

Rapor, Türkiye genelinde 26 ilde yaşayan 15 yaş ve üzeri 35.292 katılımcı ile gerçekleştiriliyor. Veriler "Sağlık Davranış Araştırması 2025" çalışmasına dayanıyor. Şubat-Nisan 2025 tarihleri arasında bilgisayar destekli yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanıyor.

IV. BULGULAR

Türkiye’de genel kullanım yaygınlığı stabil.

Rapora göre katılımcıların yaklaşık beşte biri yaşam boyu en az bir kez alkol kullandığını belirtiyor (%20,8).

Son 12 ayda alkol kullanım oranı %11,4.

Son 30 günde kullanım oranı %7,1.

TÜİK 2025 verilerine göre son 15 yılda alkol tüketim sıklığında kayda değer bir değişim yaşanmıyor.

Alkol kullanımı erken yaşlarda ve arkadaş çevresinde öğreniliyor.

İlk alkol kullanım yaşı ortalama 19,4 olarak saptanıyor.

Katılımcıların yarısı 18 yaşında veya daha önce alkolü deneyimliyor.

Rapora göre, alkole başlama nedenlerinde ilk sırada arkadaş etkisi geliyor.

Katılımcıların yarıya yakınının arkadaş etkisiyle alkole başladığı belirtiliyor (%48,8). Bu sıralamayı eğlence (%45,4) ve merak (%43,6) takip ediyor.

İlk kullanım yaşı erkeklerde kadınlara göre, hiç evlenmemiş bireylerde ise diğer gruplara göre daha düşük seyrediyor.

Tüketim alışkanlıklarında ev ortamı ve bira öne çıkıyor.

Son 30 gün içinde alkol kullananların yarıdan fazlası en sık evinde tükettiğini belirtiyor (%58,3).

En sık tüketilen içki türü bira (%53,5) olurken bunu rakı (%19,8), viski (%10,4), şarap (%5,5) ve votka (%3,9) takip ediyor.

Alkol temininde tekel bayileri (%41,6) ve süpermarketler (%24,3) başlıca kaynaklar olarak görülüyor.

Sağlık algısı ve risk değerlendirmesi farklılaşıyor.

Rapora göre aktif kullanıcıların yarıdan fazlası mevcut tüketimlerini sağlık açısından “ne zararlı ne de yararlı” buluyor (%56,2).

Toplumun geneli, tek seferde 5 veya daha fazla kadeh tüketmeyi %76,4 oranında “çok riskli” olarak değerlendiriyor.

Raporda alkolün 200’den fazla hastalık ve kanserle ilişkili olduğu belirtiliyor.

Kontrol politikalarına toplumsal destek oldukça yüksek.

Öğrenci yurtları, kafe ve spor kulüplerinde satış yasağına destek %72,4.

22.00-06.00 saatleri arası satış yasağı %61,7; reklam ve kampanya yasağı ise %65,9 oranında destekleniyor.

Katılımcıların %60,1’i alkollü bir sürücünün yakalanma olasılığını yüksek görüyor.

Ekonomik ve toplumsal maliyetler sürdürülebilirliği tehdit ediyor.

Rapora göre Türkiye’de alkol bağımlılığının ekonomik maliyeti yaklaşık 9 milyar dolar.

Dünya genelinde her yıl 2,6 milyon kişi alkol sebebiyle hayatını kaybediyor.

Trafik kazaları, şiddet ve adli vakalar alkolün başlıca toplumsal etkileri arasında.

Alkol endüstrisi, reklam yasaklarını örtülü yöntemlerle deliyor.

Sloganlar (örn. “Probably”, “+1”), renk kodları ve dijital etkileyiciler (influencer) aracılığıyla alkolün normalleştirildiği belirtiliyor.

Raporda LED ışıklı şişeler, sınırlı üretim serileri ve meşrubatı andıran ambalajların gençlerin ilgisini çekmek için kullanıldığına dikkat çekiliyor.